Πλάτων: Ο Μύθος του Σπηλαίου και η ψευδαίσθηση του μάτριξ

Φώτο Πλάτων: Ο Μύθος του Σπηλαίου και η ψευδαίσθηση του μάτριξ

 Πλάτων: Ο Μύθος του Σπηλαίου και η ψευδαίσθηση του μάτριξ

 

Για όσους δε γνωρίζουν, το πραγματικό όνομα του Πλάτωνα ήταν Αριστοκλής. Το Πλάτων ήταν παρατσούκλι επειδή είχε πλατύ στέρνο και μέτωπο, και επικράτησε τελικά ως όνομα. (Αθήνα 429 - 345 π.Χ.).

 

Ο Μύθος του Σπηλαίου, οι ομοιότητές του με το Matrix και η σύγχρονη ερμηνεία του 

Η Πολιτεία περιλαμβάνει την Αλληγορία του σπηλαίου, με την οποία ο Πλάτων εξηγεί τη Θεωρία των Ιδεών του.

Η σημερινή κατάσταση του ανθρώπου, λόγω απαιδευσίας, μπορεί να αναπαρασταθεί άψογα από τον περίφημο μύθο του σπηλαίου που διηγείται ο Πλάτωνας, στην αρχή του έβδομου βιβλίου της Πολιτείας του.

 

Ο άνθρωπος ζει σε μια ψευδαίσθηση

Σύμφωνα με τον αλληγορικό μύθο οι άνθρωποι ζούμε σαν φυλακισμένοι μέσα στις παραισθήσεις και τις αυταπάτες μας και δεν μπορούμε να γνωρίσουμε την αλήθεια γιατί μας εμποδίζουν τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των εξουσιαστών, που χειραγωγούν τις αισθήσεις μας ώστε να αντιλαμβανόμαστε μόνο την πραγματικότητα όπως την καθορίζουν εκείνοι.

Κάποια στιγμή μερικοί δεσμώτες απαλλάσσονται επιτέλους από την επιρροή των δογμάτων, χάρη στην παιδεία και τον ορθό λόγο και επιτέλους με καθαρή σκέψη μπορούν να γνωρίσουν την αλήθεια βασιζόμενοι σε αποδείξεις. 

Ο μύθος του σπηλαίου – Απατηλές παραστάσεις 

Ο μύθος αυτός διηγείται πως σε ένα σπήλαιο, κάτω από τη γη, βρίσκονται μερικοί άνθρωποι αλυσοδεμένοι με τέτοιο τρόπο, ώστε να μπορούν να δουν μόνο τον απέναντί τους τοίχο. Δεν μπορούν να κοιτάξουν ούτε πίσω, ούτε δεξιά, ούτε αριστερά. 

Πίσω τους ωστόσο είναι αναμμένη μια φωτιά. Έτσι οτιδήποτε εκδηλώνεται πίσω από την πλάτη τους αναπαριστάνεται ως σκιά στον απέναντι τους τοίχο. Επειδή οι άνθρωποι αυτοί σε ολόκληρη τη ζωή τους τα μόνα πράγματα που έχουν δει είναι οι σκιές των πραγμάτων, έχουν την εντύπωση ότι οι σκιές που βλέπουν πάνω στον τοίχο είναι τα ίδια τα πράγματα (η αλήθεια). 

Εάν όμως κάποιος από τους αλυσοδεμένους ανθρώπους του σπηλαίου κατορθώσει να ελευθερωθεί, να βγει από τη σπηλιά και να ανέβει πάνω στη γη και, κάτω από το φως του ήλιου πλέον, δει τα πράγματα, θα καταλάβει την πλάνη στην οποία ζούσε όσο ήταν μέσα στη σπηλιά.

Θα αντιληφθεί τότε ότι οι σύντροφοι του, που εξακολουθούν να βρίσκονται αλυσοδεμένοι στο σπήλαιο, ακόμη ζουν βυθισμένοι μέσα στις ψευδαισθήσεις.

Η ερμηνεία του μύθου από τον μεγάλο μας φιλόσοφο Πλάτων 

Κατά τον Πλάτωνα, ο απελεύθερος δεσμώτης είναι ο φιλόσοφος, ο οποίος βλέπει τα ίδια τα όντα, τις ιδέες, και όχι τα είδωλά τους.

Οι αλυσοδεμένοι σύντροφοι του είναι οι κοινοί άνθρωποι που, έχοντας εθισθεί στις απατηλές παραστάσεις των αισθητών πραγμάτων, ζουν, χωρίς να το ξέρουν, μέσα στο ψέμα.

Πάντοτε βέβαια, για τον Πλάτωνα, υπάρχει η δυνατότητα απεμπλοκής των αλυσοδεμένων ανθρώπων από τις πλάνες τους. Για να το πετύχουν αυτό, χρειάζεται να αποδεσμευτούν από τις αλυσίδες τους.

Αυτές συμβολίζουν τις αισθήσεις τους, που τους υποχρεώνουν να παρατηρούν μόνο τα απατηλά είδωλα των ιδεών, των αληθινών όντων. Αντί για τις αισθήσεις τους όμως θα πρέπει να εμπιστευτούν το νου τους.

 

Φωτο δανεισμένη από: ecozen.gr

Ο ρόλος του Μύθου και η θέση του Φιλόσοφου στην Πολιτεία του Πλάτωνα

Ο φιλόσοφος – ηγέτης 

Η αλληγορία του σπηλαίου είναι μια προσπάθεια τεκμηρίωσης της θέσης του φιλόσοφου ως βασιλιά στην Ιδεώδη Πολιτεία. Οι φυλακισμένοι αρχίζουν να αποδίδουν τα μη πραγματικά σχήματα των σκιών με όρους και έννοιες, ενώ πιστεύουν ότι οι σκιές αυτές είναι η πραγματικότητα.

Το ότι οι φυλακισμένοι, ωστόσο, μπορούν να δουν μόνο τις σκιές αυτές, δε σημαίνει ότι ο υπαρκτός κόσμος περιορίζεται μόνο μες στο σπήλαιο. Αν κάποιοι καταφέρουν να λυθούν από τις αλυσίδες και βγουν από το σπήλαιο, θα τυφλωθούν από τη λάμψη του Ήλιου και θα επιστρέψουν πίσω.

Αν, ωστόσο, συνηθίσουν το φως, θα δουν καθαρά τον Ήλιο, που συμβολίζει το Αγαθό, και θα καταλάβουν ότι όσα έβλεπαν μες στο σπήλαιο ήταν απλά αντίγραφα των αληθινών. Ίσως σκεφτούν να επιστρέψουν πίσω, λυπούμενοι τους φυλακισμένους συντρόφους τους.

Πίσω, όμως, στο σπήλαιο, δε θα μπορούν να συνηθίσουν στο σκοτάδι, και, προσπαθώντας να διδάξουν στους υπόλοιπους την αλήθεια, ίσως δεχτούν το μίσος και την αντίδρασή τους.

Σωκράτης:

« -Και αν κανείς ήθελε να επιχειρήσει να τους λύσει από τα δεσμά τους και να τους ανεβάσει, δεν θα ήταν ικανοί να τον σκοτώσουν αν ημπορούσαν να τον πιάσουν στα χέρια τους; Αφού θα θεωρούσαν ότι θέλει να τους κάνει κακό και να τους τυφλώσει ενώ αυτός θέλει να τους δείξει το μόνο αληθινό Φως.»

 

Γλαύκων: 

«-Το δίχως άλλο!». 

Έχουμε πολλά θλιβερά ιστορικά παραδείγματα εν προκειμένω. Ο ίδιος ο Σωκράτης είχε τραγικό τέλος, επειδή εισήγαγε καινά δαιμόνια…

Ωστόσο, όσοι ελευθερώθηκαν, οι φιλόσοφοι, έχουν χρέος να επιστρέψουν πίσω και να διδάξουν και τους υπόλοιπους.

Συχνά, ο Ήλιος, που συμβολίζει το Αγαθό, ωθεί στην ερμηνεία του Μύθου του Σπηλαίου από θρησκευτικής απόψεως: Χωρίς Θεό, οι άνθρωποι ζουν μες το σκοτάδι.

Ο κόσμος μέσα στο σπήλαιο, για ολόκληρο το έργο της Πολιτείας, εκφράζει την εμμονή στα αισθητά πράγματα, όσων μπορούν οι άνθρωποι να αντιληφθούν με τις αισθήσεις τους, ενώ η άνοδος στον πραγματικό κόσμο και η όραση των αληθινών Ιδεών υπό το φως του Ήλιου οδηγούν στην κατά τον Πλάτωνα απόλυτη αλήθεια:

 

Την εναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής και την ενδυνάμωση του λογιστικού. 

Καθηλωμένοι στην ίδια θέση οι έγκλειστοι βλέπουν μόνο σκιές και, ελλείψει άλλων ερεθισμάτων, θεωρούν αυτονόητη την αυθεντικότητά τους. Τα δεσμά τούς στερούν κάθε δυνατότητα κίνησης, αυτενέργειας και διεύρυνσης του οπτικού τους πεδίου.

Προσωπική δράση δεν υφίσταται. Υπάρχει μόνον όρασης αλλά και αυτή δεν είναι άλλο από παθητική παρατήρηση των συμβάντων, αναντίρρητη αποδοχή των δεδομένων των αισθήσεων, άγνοια, πλάνη.

Η ανάβαση στον κόσμο του φωτός συνιστά μια πορεία, η οποία ξεκινώντας από μια αρνητική γνώση, από τη γνώση “του τι δεν είναι”, απολήγει στην αυτογνωσία και την κοσμογνωσία.

Ο κόσμος του σπηλαίου απεικονίζει την εμμονή της ψυχής στο αισθητόν, την υπερεκτίμησή του, την παντελή κυριαρχία των αισθήσεων και του επιθυμητικού τμήματός της επί του λογιστικού.

Η προσκόλληση στο γίγνεσθαι επιφέρει ψυχική σύγχυση, νόσον, ενώ η θέασις των όντων εσωτερική ισορροπία, την εναρμόνιση των τριών τμημάτων της ψυχής και την ενδυνάμωση του λογιστικού μέρους της.

Για τον Πλάτωνα, το αίτημα της αυτογνωσίας είναι πρωταρχικό. Ακόμη κι αν δε βρεθεί ποτέ ο φιλόσοφος -ηγέτης που θα διοικήσει την ιδανική πολιτεία, κάθε άνθρωπος χωριστά θα πρέπει να επιδιώξει τουλάχιστον να ρυθμίσει το πολίτευμα της ψυχής του.

Φωτο δανεισμένη από: ecozen.gr

Η ερμηνεία της αλληγορίας του σπηλαίου του Πλάτωνα στη σύγχρονη εποχή

 

ΜΜΕ και Προπαγάνδα

Οι άνθρωποι, από αρχαιότατες εποχές ως σήμερα, ζούμε φυλακισμένοι στα σώματά μας, μέσα στις παραισθήσεις, τις ψευδαισθήσεις και τις αυταπάτες μας που δημιουργούνται από τον εγωκεντρισμό, την επιθυμία για απόκτηση και εξουσία, τον ατομικισμό, την αδιαφορία για τους άλλους, την προσκόλληση μόνο στις σωματικές μας ανάγκες και σε αυτές που μας προστάζει η αυτοϊκανοποίηση του εαυτούλη μας και την άκριτη υπακοή σε αυτό που μας παρουσιάζουν ως πραγματικό και ως την μοναδική μας επιλογή για ζωή.

Για να γνωρίσουμε την αλήθεια, πρέπει ν’ αποτινάξουμε τα δεσμά των αισθήσεων αλλά και τα δεσμά των ποικίλων εξουσιαστών, που αφήνουν ν’ αντιλαμβανόμαστε μόνο τα αντίγραφα και τις απατηλές σκιές της πραγματικότητας.

Έρχεται όμως κάποια στιγμή, που κάποιοι δεσμώτες, καταφέρνουν ν’ απαλλαγούν απ’ την επιρροή των αισθήσεων και των δογμάτων και να γνωρίσουν την αλήθεια, βασιζόμενοι στις αποδείξεις που τους παρέχει μόνο ο ορθός λόγος και η καθαρή σκέψη. Οι άνθρωποι αυτοί είναι οι φιλόσοφοι και οι «πεπαιδευμένοι», οι μορφωμένοι, που η παιδεία τους δείχνει τον τρόπο πώς, ξεγλιστρώντας μέσα από τα ποικίλα δογματικά δίχτυα, να ξεφύγουν από τη μοίρα των δεσμωτών της σπηλιάς…

Άλλωστε ο κόσμος του σπηλαίου και όσα διαδραματίζονται εντός του είναι τόσο δεδομένος, ώστε να μη γεννά την παραμικρή αμφιβολία για το αν είναι αληθινός.

Ωστόσο αυτό συμβαίνει και στη δική μας πραγματικότητα που δεδομένα και αληθινά θεωρούνται μόνο όσα μας δείχνουν τα ΜΜΕ, όσα μάθαμε στο σχολείο, και όσα αντιλαμβανόμαστε με τις αισθήσεις μας όχι όμως με τον νου μας, όσες επιθυμίες απορρέουν από τις σωματικές μας ανάγκες αλλά και τις ανάγκες επιβεβαίωσης του υπέρμετρου εγώ μας με αποτέλεσμα όλα αυτά να έχουν οδηγήσει τον άνθρωπο στη ψευδαίσθηση πως είναι μόνος του και ο μόνος τρόπος να επιβιώσει είναι εις βάρος των άλλων και της φύσης.

 

Οι ομοιότητες με την ταινία Matrix

 

Ο κόσμος του Μάτριξ (σπηλιά -ΜΗΤΡΑ – matrix)

Ο πυρήνας του μύθου του σπηλαίου ξανά προτάθηκε, σε σύγχρονη εκδοχή, στην ταινία το Matrix (1999) των αδερφών Andy και Larry Wachowsky (Γουατσόφσκυ). 

Η ταινία, ως γνωστόν, περιγράφει ένα μέλλον στο οποίο ο κόσμος όπως τον ξέρουμε εμείς είναι ουσιαστικά το Matrix, μια εικονική πραγματικότητα που δημιουργήθηκε και συντηρείται από νοήμονες μηχανές προκειμένου να κατευνάσει, υποτάξει και εκμεταλλευτεί τον ανίδεο ανθρώπινο πληθυσμό ως πηγή ενέργειας (παραγωγής και κατανάλωσης, θα λέγαμε).

Όπως στο μύθο του σπηλαίου, ο κόσμος του Μάτριξ (σπηλιά -ΜΗΤΡΑ -matrix), είναι ένας κόσμος παραισθήσεων. Οι άνθρωποι ζουν και κινούνται σε αυτόν, χωρίς να υποψιάζονται την πραγματική «ψεύτικη» κατάστασή του. Η ταινία αναφέρεται δήθεν στο μέλλον, για ευνόητους λόγους, ενώ περιγράφει γλαφυρά τη σύγχρονη κατάσταση της ανθρωπότητας. 

Στην πρώτη ταινία της σειράς, ο ήρωας ο Neo, διαλέγει το κόκκινο χάπι που του επιτρέπει να προχωρήσει στην αφύπνιση. Ο Σκοτεινός, όπως τον αποκαλούσαν, Ηράκλειτος δηλώνει χαρακτηριστικά:

 

«ΕΝΑΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΚΟΣΜΟΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΞΥΠΝΗΤΟΥΣ. ΟΙ ΚΟΙΜΙΣΜΕΝΟΙ ΖΟΥΝ Ο ΚΑΘΕΝΑΣ ΣΤΟ ΔΙΚΟ ΤΟΥ ΚΟΣΜΟ». 

Όμως δεν θέλουν όλοι οι άνθρωποι να ξεφύγουν από το Μάτριξ!.. Δεν είναι όλοι έτοιμοι να αντικρούσουν την φοβερή πραγματικότητα. Θέλουν σαν το Σάιφερ να ζουν στον ψεύτικο κόσμο.

Όταν τους δίνουν «το κόκκινο και το μπλε χάπι», δεν επιλέγουν οι περισσότεροι το κόκκινο που θα τους οδηγήσει στο «ξύπνημα». Προτιμούν να μένουν στο όνειρο, παρά να αντιληφθούν το μέγεθος του εφιάλτη στον οποίο είναι έτσι κι αλλιώς μπλεγμένοι.

 

Οι παρόμοιες ερμηνείες του Μύθου και της ταινίας Μάτριξ στη σημερινή πραγματικότητα

 

Ομοιότητες του μύθου με το Μάτριξ 

Δεν μπορούμε να αναγκάσουμε κανένα να ξυπνήσει με το ζόρι. Αυτό όμως που έχουμε υποχρέωση είναι να καταστήσουμε εμφανή και προσβάσιμη την έξοδο από το τούνελ γι’ αυτούς, που έχουν κουραστεί να ζουν στο όνειρο-εφιάλτη και η ψυχή τους είναι έτοιμη να ανθίσει στη συνειδητότητα.

Δεν είναι χρήσιμο να περιμένουμε την έλευση του Νέου (Νήο=New) εκλεκτού για να μας σώσει από τη μηχανικότητα, γιατί μόνο ο καθένας μπορεί, με τη δική του προσπάθεια και τη σχετική εξωτερική βοήθεια, να γίνει o σωτήρας του εαυτού του.

Τα πράγματα όμως δεν είναι και τόσο ζοφερά. Αυτή είναι η μία πλευρά της Σελήνης, η σκοτεινή. Υπάρχει όμως και η άλλη που μας κάνει να είμαστε, υπό όρους, αισιόδοξοι….Είναι η πλευρά που υπάρχει στην έξοδο του σπηλαίου…. 

Όλη η συζήτηση του Σωκράτη και του Γλαύκωνα για τον Μύθο με τη σπηλιά

Παρακάτω σας παραθέτουμε ολόκληρο τον διάλογο που είχε ο Σωκράτης και ο Γλαύκων όπου γίνεται η αφήγηση της αλληγορικής ιστορίας με το σπήλαιο του Πλάτωνα και υπάρχει στην Πολιτεία του Πλάτωνα από 514α μέχρι 521β:

Η ΣΠΗΛΙΑ ΤΟΥ ΠΛΑΤΩΝΑ (ΣΩΚΡΑΤΗΣ-ΓΛΑΥΚΩΝ)

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, είπα, ύστερ’ απ’ αυτά, παρομοίασε με μια εικόνα σαν κι αυτή την ανθρώπινη φύση αναφορικά με την παιδεία και την απαιδευσία.

Φαντάσου δηλαδή ανθρώπους σε υπόγειο οίκημα με μορφή σπηλιάς, που έχει την είσοδό του ανοιχτή προς το φως της μέρας, που το μάκρος της πιάνει πέρα-πέρα όλη τη πρόσοψη της σπηλιάς και να βρίσκονται εκεί από την παιδική τους ηλικία αλυσοδεμένοι και στα σκέλη και στον αυχένα, ώστε να μένουν με το σώμα τους ακίνητο, έτσι που να μην βλέπουν παρά μόνο ό,τι είναι μπροστά τους, ενώ δεν έχουν την δυνατότητα, εξαιτίας της αλυσίδας, να περιφέρουν ολόγυρα το κεφάλι τους.

Και πίσω τους, σε αρκετή απόσταση, σ’ επίπεδο ψηλότερο απ’ αυτούς ν’ ανάβει φως από φωτιά• και στο ενδιάμεσο, ανάμεσα στη φωτιά και τους δεσμώτες, δρόμος ανηφορικός και παράλληλα μ’ αυτόν να’ ναι χτισμένος μαντρότοιχος, να, σαν τα χαμηλά διαφράγματα που τοποθετούν οι ταχυδακτυλουργοί μπροστά στους θεατές, πάνω απ’ τα οποία δείχνουν τα ταχυδακτυλουργικά τους.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Βλέπω, είπε ο Γλαύκων.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Βλέπε λοιπόν ανθρώπους να κουβαλούν, παράλληλα με αυτόν τον μαντρότοιχο, σκεύη κάθε λογής, υψωμένα πάνω απ’ τον μαντρότοιχο, και ανδριάντες και άλλα ομοιώματα ανθρώπων και ζώων, λίθινα και ξύλινα, φιλοτεχνημένα με κάθε τρόπο• κι όπως θα περίμενε κανείς, άλλους απ’ τους διερχόμενους αχθοφόρους να μιλούν, άλλους να σιωπούν.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Παράξενη εικόνα περιγράφεις, είπε, και παράξενους δεσμώτες.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Ολόιδιους με μας, αποκρίθηκα• γιατί πιστεύεις ότι άνθρωποι σε τέτοια κατάσταση πρώτα -πρώτα θα έχουν δει τίποτ’ άλλο εκτός απ’ τις σκιές του εαυτού τους και των συνδεσμωτών τους, που τις σχηματίζει η λάμψη της φωτιάς στον απέναντι απ’ αυτούς τοίχο της σπηλιάς;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Μα γίνεται να δουν τίποτ’ άλλο, είπε, εφόσον είναι αναγκασμένοι να έχουν το κεφάλι τους ακίνητο σ’ όλη τη διάρκεια της ζωής τους;

Και τι θα ‘χουν δει απ’ εκείνους τους διερχόμενους αχθοφόρους; τίποτ’ άλλο, εκτός απ’ τις σκιές τους; 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Μόνο αυτές, βέβαια. 

Λοιπόν, αν είχαν τη δυνατότητα να κουβεντιάζουν μεταξύ τους, δεν έχεις τη γνώμη ότι θα νόμιζαν πως οι σκιές που βλέπουν είναι πραγματικά αντικείμενα;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Οπωσδήποτε. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και τι νομίζεις, αν απ’ τα βάθη του δεσμωτηρίου η ηχώ αναμετέδιδε τις φωνές, κάθε φορά που κάποιος απ’ τους διερχόμενους θα μιλούσε, πιστεύεις ότι θα φαντάζονταν ότι κάτι άλλο βγάζει φωνή και όχι οι σκιές των διερχόμενων;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Μα τον Δία, όσο για μένα, τίποτ’ άλλο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, είπα, άνθρωποι σε αυτή την κατάσταση θα πίστευαν ως πραγματικό μόνο τις σκιές των αντικειμένων που εμφανίζονται και τίποτ’ άλλο;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Σίγουρα, μόνο τις σκιές.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Σκέψου λοιπόν, είπα, τι λογής θα μπορούσε να είναι η απολύτρωση και η γιατρειά τους απ’ τα δεσμά και την άγνοιά τους, αν με φυσική ακολουθία συνέβαιναν πράματα σαν και τούτα: κάθε φορά που κάποιος θα λυνόταν απ’ τα δεσμά του και θα ‘νιωθε ξαφνικά την ανάγκη να σηκωθεί όρθιος και να περιστρέφει τον αυχένα του και να βαδίζει και να υψώνει το βλέμμα του προς το φως, και κάνοντας αυτές τις κινήσεις θα ‘νιωθε πόνο και, θαμπωμένος απ’ τον φως, θ’ αδυνατούσε να αντικρίζει εκείνα που προηγουμένως έβλεπε τις σκιές τους.

Λοιπόν, τι κατά τη γνώμη σου θ’ απαντούσε αυτός, αν κάποιος του έλεγε ότι εκείνα που έβλεπε τότε ήταν ανοησίες, τώρα όμως βλέπει κάτι που βρίσκεται κάπως πιο κοντά στην αλήθεια και το βλέμμα του έχει στραφεί σε πράγματα πιο αληθινά – βλέπει λοιπόν πιο σωστά;

Και βέβαια, αν δείχνοντάς του ξεχωριστά, ένα προς ένα, αυτά που περνούν μπροστά του, τον ανάγκαζε να απαντήσει στις ερωτήσεις του, τι να ‘ναι αυτά, τι θ’ αποκρινόταν; δεν πιστεύεις ότι θα τα ‘χε χαμένα και θα θεωρούσε ότι βρίσκονται πιο κοντά στην αλήθεια τα όσα έβλεπε τότε απ’ αυτά που του δείχνουν τώρα;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Θ’ αποκρινόταν, είπε, ότι ναι, εκείνα βρίσκονται πολύ πιο κοντά στην αλήθεια. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν, κι αν τον υποχρέωνε να στρέψει το βλέμμα του προς το ίδιο το φως, δε θα ‘νιωθε πονόματο και δε θα προσπαθούσε να τα’ αποφύγει, στρέφοντας το βλέμμα του προς εκείνο που χωρίς δυσκολίες αντικρίζει και δε θα νόμιζε ότι τω όντι είναι πιο ξεκάθαρα απ’ αυτά που του δείχνουν; 

ΓΛΑΥΚΩΝ: Ναι, αυτό θα νόμιζε, είπε. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Κι αν, είπα, κάποιος τον έσερνε βίαια απ’ τη σπηλιά μέσ’ απ’ την τραχιά και απότομη ανάβαση, και δεν τον άφηνε πριν τον σύρει έξω, στο φως του ήλιου, άραγε δε θα ‘ταν μαρτύριο γι’ αυτόν και δε θ΄ αγαναχτούσε που τον σέρνουν μ’ αυτό τον τρόπο; και, όταν θα ‘φτανε στο φως, έχοντας τα μάτια πλημμυρισμένα απ’ τη λάμψη του ήλιου, θα μπορούσε να βλέπει τίποτε, έστω κι ένα, απ’ αυτά που τώρα λέγονται αληθινά;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Αποκλείεται έτσι ξαφνικά. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Αν όμως είχε σκοπό να δει όσα βρίσκονται εκεί ψηλά, θα έπρεπε να εξοικειωθεί• έτσι, θα ‘βλεπε στην αρχή πιο εύκολα τις σκιές, κι ύστερ’ απ’ αυτές τα είδωλα και των ανθρώπων και των αντικειμένων, όπως αντικατοπτρίζονται μες στο νερό, κι ύστερα τα’ αντικείμενα αυτά καθαυτά• κατόπι θα ύψωνε τη ματιά του και θ’ αντίκριζε ευκολότερα, τη νύχτα, τα όσα βρίσκονται στον ουρανό και το ίδιο το στερέωμα τ’ ουρανού, αντικρίζοντας το φως των άστρων και της σελήνης ευκολότερα απ’ ό,τι τη μέρα τον ήλιο και το φως του ήλιου.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Οπωσδήποτε. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και τέλος- τέλος, πιστεύω, τον ήλιο, όχι μες στα νερά ούτε το είδωλό του, όπως αντανακλάται από άλλη θέση, αλλά θα μπορούσε να τον αντικρίσει αυτόν καθαυτόν στη φυσική του θέση, και να παρατηρήσει πως είναι.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Αυτό επιβάλλει η ανάγκη, είπε.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και κατόπι θα κατέληγε πια στο συμπέρασμα ότι αυτός είναι που κάνει τις εποχές και τα έτη και που εποπτεύει όλα όσα βρίσκονται στο πεδίο της όρασής μας. Και κατά κάποιο τρόπο είναι αίτιος για όλα όσα εκείνοι έβλεπαν στη σπηλιά.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Είναι φανερό ότι σ’ αυτό το συμπέρασμα θα κατέληγε ύστερ’ απ’ τα παραπάνω.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Τί λοιπόν; δεν πιστεύεις ότι αυτός, ανακαλώντας στη μνήμη του την πρώτη κατοικία του και τη γνώση, που είχαν εκεί αυτός και οι συγκρατούμενοί του εκείνο τον καιρό, θα μακάριζε τον εαυτό του για την αλλαγή και θα ‘νιωθε οίκτο για τους άλλους;

ΓΛΑΥΚΩΝ: Και με το παραπάνω. 

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και νομίζεις ότι, για τις τιμητικές διακρίσεις και για τους επαίνους που απένειμαν αναμεταξύ τους οι δεσμώτες και για τις αμοιβές εκείνου που διέκρινε με μοναδική οξυδέρκεια τις σκιές των όσων περνούσαν μπροστά τους και συγκρατούσε καλύτερα την κανονικότητα με την οποία οι σκιές εμφανίζονταν πρώτες ή τελευταίες ή σύγχρονα με τις άλλες, ώστε αξιοποιώντας αυτή την ικανότητά του να βρισκόνταν σε προνομιακότερη θέση να κάνει προβλέψεις, ποια σκιά θα παρουσιαζόταν σε μια ορισμένη στιγμή – τι λες;

Θα ένιωθε λαχτάρα γι’ αυτά και θα ζήλευε τους συνδεσμώτες του που έπαιρναν τιμές κι είχαν επιρροή ανάμεσά τους ή θα βρίσκονταν στην κατάσταση που λέει ο Όμηρος ότι βρέθηκε ο Αχιλλέας και θα επιθυμούσε μ’ όλη τη δύναμη της ψυχής του:

Κάλλιο στη γης να ξενοδούλευα ξωμάχος, ρογιασμένος σ’ αφέντη που ‘χασε τον κλήρο του κι είναι το βιός του λίγο και να ξεπέσει σ’ οποιονδήποτε άλλη κατάσταση, παρά να πιστεύει εκείνα και να ζει μια τέτοια ζωή.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Κι εγώ αυτό πιστεύω, είπε• θα προτιμούσε να ξεπέσει σ’ οποιαδήποτε κατάσταση παρά να ζει μ’ εκείνο τον τρόπο.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Και κάνε και την εξής υπόθεση, του είπα. Αν ένας τέτοιος άνθρωπος κατέβαινε ξανά εκεί κάτω και έπαιρνε την προηγούμενη θέση του, άραγε δε θα τύλιγε τα μάτια του πυκνό σκοτάδι, έτσι που ξαφνικά γύρισε απ’ τον ήλιο 

ΓΛΑΥΚΩΝ: Σίγουρα, είπε.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Κι αν υποχρεωθεί λοιπόν αυτός ο άνθρωπος να λέει τη γνώμη του για κείνες τις σκιές που διαβαίνουν και να διαγωνιστεί μ’ εκείνους που δεν έπαυσαν ποτέ να είναι δεσμώτες, όσο τον ταλανίζει το πρόβλημα που θα έχει στα μάτια του, πριν αυτά εξοικειωθούν (κι ο χρόνος αυτής της εξοικείωσης δε θα είναι και τόσο λίγος), δε θα προξενούσε λοιπόν τα γέλια και δε θα ΄λεγαν γι’ αυτόν ότι, με το ν’ ανέβει εκεί πάνω να ‘τον που γύρισε με χαλασμένα τα μάτια, κι ότι δεν αξίζει καν τον κόπο να επιχειρήσει κανείς την ανάβαση εκεί ψηλά•

και, αν με κάποιο τρόπο μπορούσαν να βάλουν στο χέρι τους και να σκοτώσουν όποιον θα επιχειρούσε να τους λύσει απ’ τα δεσμά τους και να τους οδηγήσει επάνω, στο φως, δε θα ήταν ικανοί να τον σκοτώσουν.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Χωρίς άλλο, είπε.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Λοιπόν αγαπητέ μου Γλάυκων, αυτή την αλληγορική εικόνα πρέπει να τη συσχετίσουμε μ’ αυτά που λέγαμε πρωτύτερα:

·         το οίκημα του δεσμωτηρίου είναι αυτός ο κόσμος, που αντικρίζουμε με την όρασή μας

·         το φως της φωτιάς που φωτίζει τη σπηλιά είναι η ενέργεια του ήλιου

·         κι αν παραβάλουμε την ανάβαση εκεί ψηλά και τη θέση των όσων βρίσκονται εκεί με την άνοδο της ψυχής στο νοητό τόπο, θα ‘χεις εύστοχα κατανοήσει ποιες είναι οι προσδοκίες μου …

Τώρα δική μας υπόθεση είναι, είπα, των ιδρυτών της πολιτείας, τους χαρισματικούς πολίτες να τους οδηγήσουμε αναγκαστικά στο μάθημα, που προηγουμένως είπαμε ότι είναι το μέγιστο, και ν’ αντικρίσουν το αγαθόν και να επιχειρήσουν εκείνη την ανάβαση, κι όταν τέλος ανεβούν, να μην τους επιτρέπεται αυτό που τους επιτρέπεται τώρα.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Τι ακριβώς;

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: Το να μένουν συνεχώς εκεί πάνω και να μη θέλουν να κατέβουν και να γυρίσουν σ ‘ εκείνο το σπήλαιο των δεσμωτών και να μοιράζονται μ’ εκείνους τους μόχθους και τις τιμητικές διακρίσεις τους, είτε αυτές είναι κατώτερες είτε σημαντικότερες.

ΓΛΑΥΚΩΝ: Αν καταλαβαίνω καλά, είπε, θα τους αδικήσουμε και θα τους υποχρεώσουμε να ζουν χειρότερα, την ώρα που οι άνθρωποι θα μπορούσαν να ζουν καλύτερα.

ΣΩΚΡΑΤΗΣ: . Φίλε μου, ξέχασες και πάλι ότι ο νόμος δε νοιάζεται γι’ αυτό, πώς μια κατηγορία πολιτών θα απολαμβάνει εξαιρετική ευτυχία, αλλά κινεί τους μηχανισμούς ώστε το αγαθό αυτό να τα’ απολαύσει όλη η πόλη, οδηγώντας τους πολίτες με πειθώ και με εξαναγκασμό σε σύμπνοια• υποχρεώνοντάς τους να μεταδίδουν ο ένας στον άλλο την ωφέλεια που ο καθένας τους θα είναι σε θέση να προσφέρει στα κοινά. 

Κι ο ίδιος νόμος επιδιώκει ν’ αναδείξει τέτοιους άνδρες στην πόλη, όχι για να τους δώσει το ελεύθερο να στραφεί ο καθένας τους όπου θέλει, αλλά για να τους αξιοποιήσει στο έπακρο για να δεθεί η πόλη με δεσμούς φιλίας.

 

ΜΟΝΑΧΙΚΟΣ ΛΥΚΟΣ: Δεν διαφέρουμε και πολύ!...  Καιρός να ανοίξουμε τα μάτια μας!!!

Ξυπνάτε γείτονες!… Ξυπνάτε συνάδελφοι!... Ξυπνάτε κόσμε!!!

ΠΗΓΗ: https://www.proionta-tis-fisis.com/platon-o-mythos-tou-spilaiou-kai-i-psevdesthisi-tou-matrix/

Ψυχολογικές επιχειρήσεις: Κερδίζοντας τον πόλεμο με την επικοινωνία

Αυτό που βιώνει η παγκόσμια παγκόσμια κοινή γνώμη σε περιόδους πολεμικών επιχειρήσεων είναι μια τεράστια ψυχολογική επιχείρηση από τους εμπλεκόμενους προκειμένου να κερδηθούν οι "ψυχές και οι καρδιές" των πολιτών σε όλα τα μήκη και τα πλάτη του κόσμου.

Αυτό ακριβώς που συμβαίνει και από τις δύο πλευρές από τότε που ξεκίνησε η σύγκρουση στην Ουκρανία.

Οι ψυχολογικές επιχειρήσεις χρησιμοποιούνται από αρχαιοτάτων χρόνων, είναι προσχεδιασμένες και αποσκοπούν στο να επηρεάσουν τα συναισθήματα, τα κίνητρα, την αντικειμενική κρίση και τελικά τη συμπεριφορά ομάδων ή ακόμη και μεμονωμένων ατόμων. Θεωρούνται παράγοντας προστασίας των φίλιων δυνάμεων ή και πολλαπλασιαστής ισχύος. Πρόκειται για τις ψυχολογικές επιχειρήσεις (ΨΕΠ).

Είδος πολέμου που χρησιμοποιούνταν από τα αρχαία χρόνια, σχεδόν από τότε που άρχισαν οι ένοπλες συγκρούσεις, οι ψυχολογικές επιχειρήσεις αποτελούσαν ανέκαθεν «αδελφές» επιχειρήσεις με την παραπλάνηση, αλλά σήμερα, σε συνδυασμό με τον ηλεκτρονικό πόλεμο, τις επιχειρήσεις ασφαλείας και τη φυσική καταστροφή, συμβάλλουν στην επιβολή επί του αντιπάλου, δηλαδή στη νίκη, είτε αυτή επιτυγχάνεται με βίαια μέσα είτε όχι.

Στηρίζονται δε στις σωστές πληροφορίες και συνιστούν τον ένα πυλώνα των επιχειρήσεων Διοικήσεως και Ελέγχου (C2W), ενώ κατά την προετοιμασία τους επιδιώκεται η γνώση των προτιμήσεων του αντιπάλου, των αντιπαθειών, των δυνατοτήτων, των αδυναμιών και των τρωτών σημείων του.

Για να θυμηθούμε τα λόγια του Κινέζου φιλοσόφου Σουν Τσου (500 π.Χ.), «είναι προτιμότερο να συλλάβεις όλο το στρατό του εχθρού παρά να τον καταστρέψεις. Να πετύχεις εκατό νίκες σε εκατό μάχες δεν είναι το προτιμότερο. Να αποδυναμώσεις τον εχθρό χωρίς μάχη είναι το βέλτιστο.

Έτσι, μεγαλύτερη σημασία έχει να επιτεθείς στη στρατηγική του εχθρού. Αν αυτό δεν είναι δυνατό, να προσπαθήσεις να διασπάσεις τις συμμαχίες του, και μόνο αν δεν μπορείς με αυτούς τους τρόπους, να του επιτεθείς. Το χειρότερο είναι να αναγκαστείς να επιτεθείς στις πόλεις του». Ο Σουν Τσου είχε καταλάβει και δίδασκε στους Κινέζους στρατηγούς ότι είναι προτιμότερο να παραδοθεί ο εχθρός χωρίς μάχη, αν αυτό είναι εφικτό.

Γι’ αυτό οι ψυχολογικές επιχειρήσεις θα έπρεπε να συνδυάζονται με το συνολικό σχέδιο επιχειρήσεων και να εφαρμόζονται πριν τις πολεμικές επιχειρήσεις. Δεχόταν έτσι ότι το είδος αυτών των επιχειρήσεων είναι πολλαπλασιαστής ισχύος και συμβάλλει στην εξοικονόμηση πόρων, μέσων και ανθρώπινου δυναμικού.

Από τα πρώτα παραδείγματα συνδυασμού παραπλάνησης (deception) και ψυχολογικών επιχειρήσεων (ΨΕΠ) -Psychological Operations  (PSYOPs) ήταν η τοποθέτηση του δούρειου ίππου, ο οποίος φόβισε τους Τρώες και συγχρόνως έδωσε τη δυνατότητα προσβολής από τα μέσα.

Ο Μογγόλος Τσέγκις Χάν όταν οδηγούσε τις στρατιές του στις περιοχές της σημερινής Ρωσίας και Ευρώπης, έστελνε από πριν αγγελιαφόρους, που διέδιδαν την καταστροφική μανία και το πολυάριθμο του στρατού του, προκειμένου να τρομοκρατήσουν τους πληθυσμούς των πόλεων, ακόμη πριν την έλευση του κανονικού στρατού.

Αναφέρεται ότι ο Μέγας Αλέξανδρος χρησιμοποιούσε συχνά τις ψυχολογικές επιχειρήσεις προκειμένου να αντισταθμίσει τις λίγες δυνάμεις που είχε στη διάθεσή του και που είχαν απλωθεί σε μεγάλες αποστάσεις. Έτσι, σε μια περίπτωση άφηνε σε νυχτερινή επιδρομή τεράστιες ασπίδες, θώρακες και κράνη, για να δημιουργείται η εντύπωση ότι επιτέθηκαν γίγαντες.

Τον 4ο π.Χ. αιώνα, ο Ινδός φιλόσοφος Καντιλία μιλά για «πόλεμο των νεύρων», μέθοδο της οποίας εισηγείται στον ηγεμόνα του, ως μέσο καταπόνησης του εχθρού.

Στη Ρώμη γεννήθηκε η υποβολή ως προσπάθεια άσκησης ψυχολογικής επιρροής.

Οι επιχειρούντες αυτή δεν προσπαθούν να πείσουν, αλλά να υποβάλουν. Δηλαδή βασικός τους στόχος είναι να εντυπωσιάσουν, να καταπλήξουν, και με αυτό τον τρόπο να διεγείρουν ένστικτα ή να προκαλέσουν συναισθήματα.

Στη Ρώμη, οργάνωναν λοιπόν τις επιβλητικές τελετές «θριάμβου» των νικητών στρατηγών, οι οποίοι έσερναν μαζί τους λάφυρα, αιχμαλώτους, ελέφαντες και άλλα θαυμαστά και εντυπωσιακά πράγματα.

Προσέφεραν στα πλήθη λάβαρα, αετούς, τελετές, «καίσαρες». Οργάνωναν μεγαλειώδη θεάματα στο Κολοσσαίο. Δημιούργησαν τον Ιππόδρομο. Κατασκεύαζαν μεγάλα και επιβλητικά έργα σε όλες τις γωνιές της αυτοκρατορίας, στα οποία αντικατοπτριζόταν η αήττητη ισχύς της κραταιάς Ρώμης.

Στο Βυζάντιο, χρησιμοποιήθηκε έντεχνα ο ψυχολογικός επηρεασμός των αντιπάλων. Το υγρό πυρ αποτελεί ένα από τα ψυχολογικά όπλα του ναυτικού. Η πληρέστερη και θαυμαστή νίκη, έλεγε ο στρατηγός Βελισάριος, είναι «ο εξαναγκασμός του αντιπάλου να παραιτηθεί των σχεδίων του χωρίς δικές μας θυσίες».

Στο Μεσαίωνα συναντάμε επίσης μεγάλους διαμορφωτές της κοινής γνώμης που κίνησαν τα πλήθη των σταυροφόρων προς την Ανατολή. Το 17ο αιώνα χρησιμοποιήθηκε για πρώτη φορά ο όρος «προπαγάνδα» σε εγκύκλιο του Πάπα Γρηγορίου ΙΕ΄ (22 Ιουνίου 1662) και αφορούσε στην ίδρυση οργανισμού με σκοπό τη διάδοση της πίστεως.

Σημαντική ώθηση στις ψυχολογικές επιχειρήσεις δόθηκε κατά τη Γαλλική Επανάσταση  με τους «Εγκυκλοπαιδιστές», που με το πολύχρονο διαφωτιστικό τους έργο διέδωσαν τις νέες ιδέες και προετοίμασαν συστηματικά τη Γαλλική Επανάσταση.

Αυτή όταν ξέσπασε έδωσε μεγάλη ώθηση στην προπαγάνδα, αφού χρησιμοποίησε νέες, λαϊκότερες μορφές για τη διάδοση των ιδεών της, στις οποίες συγκαταλέγονταν τα συνθήματα και οι διακηρύξεις.

Η Γαλλική Επανάσταση ίδρυσε και το «Γραφείο του Πνεύματος», που αποτελεί το πρώτο στην ιστορία «υπουργείο Προπαγάνδας» με πρώτο υπουργό τον Ρολλάν, ο οποίος αργότερα καθαιρέθηκε από τη Συντακτική Συνέλευση, γιατί, έχοντας την ικανότητα να κατευθύνει την κοινή γνώμη, απέκτησε μεγάλη δύναμη και άρχισαν να τον φοβούνται.

Αυτός εφηύρε την «εφημερίδα τοίχου» και χρησιμοποίησε συστηματικά το θεσμό του επαγγελματία προπαγανδιστή. Μια σημαντική μέθοδος διάδοσης των ιδεών της Γαλλικής Επανάστασης ήταν και οι ειδικά οργανωμένες τελετές και λαϊκές εορτές, τα λεγόμενα «φεστιβάλ», που είχαν ως κύριο σχεδιαστή τους τον γλύπτη Δαυίδ.

Ο Ναπολέων υπήρξε μεγάλος προπαγανδιστής, αφού κυκλοφόρησε πολλές εφημερίδες και ίδρυσε γραφείο κοινής γνώμης (ένα είδος «υπουργείου Προπαγάνδας»). Οι γεμάτοι έξαρση λόγοι του, οι στρατιωτικές διακηρύξεις και οι ημερήσιες διαταγές του είναι και σήμερα υποδείγματα «στρατιωτικού ψυχολογικού επηρεασμού» με χαρακτηριστικά το απλό, λακωνικό και λιτό ύφος και την υποκίνηση του φιλότιμου («Λόγος Πυραμίδων»). Ο Μέτερνιχ έλεγε πως «η προπαγάνδα του Ναπολέοντα αξίζει όσο ένας στρατός τριακοσίων χιλιάδων ανδρών».

Πριν από τη Γαλλική, και μία άλλη επανάσταση, που ξέσπασε κυριολεκτικά στην άλλη μεριά του κόσμου, η Αμερικανική, προετοιμάστηκε συστηματικά από προπαγανδιστές, που διέδωσαν την ιδέα της εθνικής αυτοδιάθεσης και ανεξαρτησίας, η οποία και διατυπώθηκε στην περίφημη «Διακήρυξη της Ανεξαρτησίας» (Τ. Τζέφερσον).

Η ελληνική πραγματικότητα 

Στον Ελληνικό Στρατό υπάρχει ένας μόνο λόχος ψυχολογικών επιχειρήσεων (100 ΛΨΕ), ο οποίος διαθέτει τυπογραφείο για εκτύπωση προκηρύξεων και μεγαφωνικές συσκευές. Η σχεδίαση και κατεύθυνση επιχειρήσεων ΨΕΠ υπάγεται στο υπουργείο Τύπου, ενώ το Γενικό Επιτελείο Εθνικής Άμυνας (ΓΕΕΘΑ) ευθύνεται για το στρατιωτικό σκέλος των ΨΕΠ.

Θα μπορούσε βέβαια να υπάρχει μονάδα με πιο ευέλικτη δομή, χωρίς τυπογραφείο, μια και σε κάθε ελληνική πόλη βρίσκονται πάμπολλα τυπογραφεία και η ψηφιακή τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα διάδοσης και εκτύπωσης χιλιάδων προκηρύξεων σε μικρό χρόνο.

Η δυνατότητα ρίψης προκηρύξεων από μικρά αεροσκάφη πολιτικού τύπου, εφοδιασμένα με τα κατάλληλα κοντέινερς θα επέφερε μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα.

Γύρω στα 15 οχήματα με μεγάφωνα στην περιοχή του Έβρου και 4 σε κάθε μεγάλο νησί του Αιγαίου θα έδιναν τη δυνατότητα σημαντικού επηρεασμού των επιτιθέμενων τμημάτων.

Η ύπαρξη βομβών ρίψης προκηρύξεων και ραδιοφωνικών σταθμών, που θα ενεργοποιούνταν την κατάλληλη στιγμή, θα έδιναν τη δυνατότητα επηρεασμού των εχθρικών δυνάμεων, που θα βρίσκονταν συγκεντρωμένες και έτοιμες να επιτεθούν.

Βέβαια, το όλο θέμα των ΨΕΠ δεν πρόκειται να αποδώσει αν δεν ενταχθεί μέσα σε ένα πλέγμα υποστήριξης των Επιχειρήσεων Πληροφοριών.

Οι Ψυχολογικές Επιχειρήσεις όταν συνδεθούν με την Παραπλάνηση, τον Ηλεκτρονικό Πόλεμο, τις Επιχειρήσεις Ασφαλείας και τις Επιχειρήσεις Καταστροφής του αντιπάλου μπορούν να αποτελέσουν πολλαπλασιαστές ισχύος και να διευκολύνουν σημαντικά την καταστροφή του αντιπάλου.

Τα νεότερα χρόνια μέχρι και τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Ο Βίσμαρκ στη Γερμανία χρησιμοποίησε εντατικά για την επίτευξη των στόχων του την προπαγάνδα. Αυτός επινόησε τη χρησιμοποίηση «μυστικών κονδυλίων» για προπαγανδιστικούς σκοπούς και ιδίως για την εξαγορά ξένων δημοσιογράφων και τον προσεταιρισμό του Τύπου των άλλων κρατών, προ πάντων της Γαλλίας. Το ταμείο που χρησιμοποιούσε για αυτό το σκοπό το έλεγε «ταμείο των ερπετών».

Στον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο τα πρώτα φυλλάδια αρχίζουν και πέφτουν στα πεδία των μαχών. Οι Γάλλοι διοχετεύουν στους στρατιώτες του Κάιζερ έντυπο υλικό που υποτίθεται ότι συνέταξαν αιχμάλωτοι Γερμανοί, οι οποίοι καλούν τους συμπατριώτες τους να παραδοθούν. Οι Βρετανοί προσεγγίζουν το θέμα ταξικά και ερωτούν τους Γερμανούς αν αξίζει να σκοτωθούν για να κερδίσει περισσότερα μάρκα ο βιομήχανος Κρουπ. «Είναι η άρχουσα τάξη η πατρίδα σου; Όχι! Εσύ, ο απλός λαός, είσαι η Γερμανία! Κάνε κάτι τώρα! Βρετανοί, Γάλλοι και Αμερικάνοι έρχονται να καταστρέψουν την πατρίδα σου!» είναι η απάντηση της γερμανικής προπαγάνδας.

Οι ΨΕΠ στο Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο

Στα νεότερα χρόνια, πριν και κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου όλες οι παρατάξεις χρησιμοποίησαν ευρύτατα όλες τις μορφές των ΨΕΠ. Ο Χίτλερ ανέβηκε στην εξουσία τονίζοντας στις ομιλίες του τη δεινή θέση στην οποία είχε περιέλθει η Γερμανία μετά τη συμφωνία των Βερσαλλιών.

Τόνωσε την εθνική υπερηφάνεια και ουσιαστικά υπνώτισε τον γερμανικό λαό. Το ίδιο έγινε αφότου άρχισε ο πόλεμος. Οι Ιάπωνες χρησιμοποίησαν το «Tokyo Rose» που μετέδιδε μουσική και προπαγάνδα κατάλληλη για να ρίξει το ηθικό των Αμερικανών στις επιχειρήσεις του Ειρηνικού.

Το ίδιο έκαναν οι Γερμανοί με το ραδιοφωνικό σταθμό «Axis Sally». Οι Βρετανοί από το Σεπτέμβριο του 1940, όταν επίκειτο η εισβολή στα αγγλικά νησιά, μετέδιδαν μέσω του BBC μηνύματα στους Γερμανούς με σκοπό την πτώση του ηθικού τους. Χαρακτηριστικοί είναι οι παρακάτω διάλογοι από ειδικά «μαθήματα» αγγλικών που προορίζονταν για τους γερμανούς στρατιώτες: «Die Kanaueberfahrt-το πέρασμα του καναλιού», «das Boot sinkt-το πλοίο βυθίζεται», «das Wasser ist kalt-το νερό είναι κρύο», «Ich brenne-καίγομαι».

Είναι εμφανές ότι μέσα από τις παραπάνω φράσεις προσπαθούσαν να περάσουν το μήνυμα ότι όποιος προσπαθήσει να περάσει το «κανάλι» (τη Μάγχη) θα καεί. Το μήνυμα αυτό στηριζόταν στη φήμη ότι οι Βρετανοί είχαν κατασκευάσει συσκευές με τις οποίες θα έκαιγαν τα εχθρικά πλοία που θα προσπαθούσαν να διαβούν τα Στενά και να αποβιβαστούν στα αγγλικά νησιά.

Στο ανατολικό μέτωπο, η σοβιετική προπαγάνδα αντικατέστησε τα μαρξιστικά συνθήματα με καθαρά πατριωτικά. Στην εφημερίδα «Πράβδα», επίσημο όργανο του Κόμματος, στην πρώτη σελίδα η φράση «εργάτες όλων των χωρών ενωθείτε» αντικαταστάθηκε από το «θάνατος στο Γερμανό εισβολέα». Επίσημα προβαλλόταν το φιλμ «Ιβάν ο Τρομερός» που παρέπεμπε σε πατριωτική αντίληψη και όχι κομματική.

Ο δε πόλεμος ονομάστηκε –και ακόμη έτσι γίνεται αναφορά σε αυτόν– «ο Μεγάλος Πατριωτικός Πόλεμος». Γενικά αυτό που μπορεί κανείς εύκολα να συμπεράνει είναι ότι κατά τη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου οι ψυχολογικές επιχειρήσεις μετήλθαν έγκαιρα και κατά κόρον μέσα όπως το ραδιόφωνο και η κινηματογραφική εικόνα για να αυξήσουν την αποτελεσματικότητά τους.

Οι ΨΕΠ στην Κορέα και το Βιετνάμ

Τα συμπεράσματα και οι εμπειρίες από το Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια του πολέμου της Κορέας. Οι ραδιοφωνικές εκπομπές και η ρίψη προκηρύξεων άρχισαν ταυτόχρονα με την εισβολή των Βορειοκορεατών στον 38ο Παράλληλο, τον Ιούνιο του 1950.

Αργότερα κατέφτασε ένας λόχος με μεγάφωνα και με δυνατότητα εκτύπωσης προκηρύξεων. Ο λόχος αυτός παρέμεινε έως το τέλος του πολέμου το 1952 και εκτέλεσε αποστολές τακτικών ΨΕΠ στα πλαίσια της 8ης Αμερικανικής Στρατιάς.

Από πλευράς υλικού διέθετε μεγάφωνα επί αυτοκινήτων και ελαφρών αεροσκαφών, στηριζόταν όμως κυρίως στις προκηρύξεις. Με τα θέματα των αποστολών προσπαθούσαν να δημιουργήσουν σύγχυση μεταξύ αξιωματικών και στρατιωτών του αντιπάλου ή προέτρεπαν σε παράδοση και προκαλούσαν τη νοσταλγία για το σπίτι και την οικογένεια, όπως για παράδειγμα οι φράσεις: «ευχαριστημένε αιχμάλωτε», «καλός στρατιώτης-κακοί ηγέτες», «παραδώσου και θα έχεις καλή μεταχείριση».

Η οργάνωση και τα πρότυπα των ΨΕΠ αυτή την περίοδο έχουν ιδιαίτερη σημασία για τα ελληνικά δεδομένα γιατί όπως θα δούμε παρακάτω αυτά οδήγησαν στη δημιουργία της πρώτης τέτοιας προσπάθειας στον Ελληνικό Στρατό, χωρίς ωστόσο να υπάρξει σημαντική πρόοδος.

Στον πόλεμο του Βιετνάμ, όλες οι πλευρές χρησιμοποίησαν ψυχολογικές επιχειρήσεις. Οι ραδιοφωνικές εκπομπές και από τις δυο πλευρές εντάθηκαν και η οκταετής διάρκεια του πολέμου έδωσε τη δυνατότητα στους αντιπάλους να οργανώσουν καλύτερα την προπαγανδιστική τους βάση.

Οι ΨΕΠ στον πόλεμο του Κόλπου και του Κοσσυφοπεδίου

Στον πρώτο πόλεμο του Κόλπου (επιχείρηση «Desert Shield»/«Desert Storm») το 1991, χρησιμοποιήθηκαν το ραδιόφωνο, η τηλεόραση, προκηρύξεις και μεγάφωνα για να υπάρξει μεγάλος αριθμός λιποτακτών από τον Ιρακινό στρατό.

Σε μια συγκεκριμένη μονάδα έγινε ευρεία χρήση προκηρύξεων, οι οποίες πληροφορούσαν τους στρατιώτες της ότι σε 24 ώρες θα βομβαρδίζονταν, και γι’ αυτό τους προέτρεπαν να παραδοθούν. Σε διάστημα επτά εβδομάδων ρίφθηκαν 29 εκατομμύρια προκηρύξεις με εκατό διαφορετικά θέματα, οι οποίες έφθασαν στο 98% των 300.000 αντρών του Ιρακινού Στρατού.

Οι ραδιοφωνικές εκπομπές του 4ου PSYOP Group (4ο Συγκρότημα Ψυχολογικών Επιχειρήσεων) κάλυψαν 210 ώρες ζωντανού προγράμματος και 330 ώρες μαγνητοφωνημένου προγράμματος. Τα προγράμματα μεταδίδονταν από πέντε σταθμούς εδάφους που βρίσκονταν στη Σαουδική Αραβία και από δύο αεροσκάφη EC-130Ε Volant Solo.

Από την ιρακινή πλευρά χρησιμοποιήθηκε μια γυναικεία φωνή, η «Baghdad Betty», η οποία προκαλούσε τους Αμερικανούς λέγοντας ότι την ίδια στιγμή που αυτοί βρίσκονταν στην έρημο, οι γυναίκες τους κοιμόντουσαν με τον Τομ Κρουζ και άλλους γνωστούς ηθοποιούς. Όμως η προπαγάνδα πρέπει να στηρίζεται στη γνώση των ανθρώπινων συνηθειών και της εθνικής κουλτούρας.

Οι ισχυρισμοί των Ιρακινών επειδή ήταν «χοντροκομμένοι», δεν γίνονταν πιστευτοί γιατί δεν έπειθαν ότι τόσες Αμερικανίδες απατούσαν τους συντρόφους τους με ηθοποιούς. Επίσης αξιοποιήθηκαν 71 ομάδες που χειριζόταν τις μεγαφωνικές συσκευές.

Οι ομάδες αυτές ήταν επανδρωμένες με Άραβες που συνήθως προέτρεπαν τους Ιρακινούς να παραδοθούν ή χρησιμοποιούνταν για μετάδοση οδηγιών στα στρατόπεδα αιχμαλώτων. Σε μια περίπτωση, στο νησί Feylaka, πέταξε ένα ελικόπτερο με μεγάφωνα που καλούσε τους Ιρακινούς να παραδοθούν την άλλη μέρα σε συγκεκριμένο σημείο.

Πράγματι την άλλη μέρα 1.045 Ιρακινοί, μεταξύ αυτών και ένας στρατηγός, παραδόθηκαν στο σημείο που υποδείχτηκε, χωρίς να ριφθεί ούτε ένας πυροβολισμός. Καθ’ όλη τη διάρκεια της επιχείρησης παραδόθηκαν 87.000 Ιρακινοί, πολλοί από τους οποίους κρατούσαν τις προκηρύξεις που τους καλούσαν να παραδοθούν και τους υπόσχονταν καλή μεταχείριση.

Στο πόλεμο του Κοσσυφοπεδίου (επιχείρηση «Allied Force») το 1999, στη διάρκεια της αεροπορικής επιχείρησης των 78 ημερών, το αμερικανικό διακλαδικό κέντρο ΨΕΠ δημιούργησε 40 διαφορετικές προκηρύξεις, ενώ περισσότερα από 104,5 εκατομμύρια αντίτυπά τους ρίφθηκαν στη Σερβία, σε όλη τη διάρκεια της επιχείρησης.

Η αναγνώριση της σημασίας των ΨΕΠ

Μετά τα προαναφερθέντα, θα μπορούσε κάποιος να αναρωτηθεί γιατί οι ψυχολογικές επιχειρήσεις, ενώ συνέδραμαν στην επίτευξη στρατιωτικών επιδιώξεων διαφόρων ηγετών ανά τους αιώνες, δεν έχουν αναγνωριστεί στο βαθμό που τους αναλογεί.

Είναι αλήθεια ότι, ενώ χρησιμοποιήθηκαν από όλους σχεδόν τους ηγέτες, οι ΨΕΠ παρουσιάστηκαν στο κοινό τα τελευταία χρόνια, με την εμφάνιση των επιστημών συμπεριφοράς του ανθρώπου και των σύγχρονων μέσων επικοινωνίας, που βοηθούν σημαντικά στη διεξαγωγή τους.

Ένας λόγος για τον οποίο μόνο τελευταία γίνεται αναφορά στις ΨΕΠ είναι ότι οι άνθρωποι έχουν μια σχετική απέχθεια απέναντι σε αυτού του είδους τις επιχειρήσεις, γιατί παραπέμπουν σε πρακτικές που συνδέθηκαν με τον Γκέμπελς, στην ταύτιση του «ψέματος» με την προπαγάνδα, στην πλύση εγκεφάλου και σε όλες τις παρόμοιες πρακτικές που εξυπηρέτησαν τους δικτάτορες του προηγούμενου αιώνα.

Βέβαια, κανένας δεν ισχυρίζεται ότι οι επιχειρήσεις αυτές υπηρετούν την αλήθεια αλλά σε ένα πόλεμο δεν κερδίζει η αλήθεια. Στους σύγχρονους στρατούς οι ψυχολογικές επιχειρήσεις έχουν συνδυαστεί άμεσα με τις Πολιτικο-

Κοινωνικές Υποθέσεις (Civic Affairs), καθώς ο πόλεμος για το «μυαλό και τις καρδιές» («hearts and minds», μέθοδος που εφαρμόστηκε με μεγάλη επιτυχία από τους Βρετανούς στην αντιμετώπιση των κομμουνιστών ανταρτών της Μαλαισίας) του αντιπάλου δεν αφορά μόνο τον επηρεασμό των στρατιωτικών αλλά στοχεύει στο μυαλό όλων όσοι είναι σε θέση να λάβουν σημαντικές αποφάσεις σε πολιτικό, στρατιωτικό, οικονομικό ή άλλον καίριας σημασίας τομέα.

Γι’ αυτό οι ψυχολογικές επιχειρήσεις αποτελούν πυλώνα του Πολέμου Πληροφοριών (Information Warfare).

Η τακτική χρησιμοποίηση των ΨΕΠ

Οι ψυχολογικές επιχειρήσεις αποτελούν ζωτικό συστατικό των διπλωματικών, στρατιωτικών και οικονομικών δραστηριοτήτων: χρησιμοποιούνται κατά τη διάρκεια της ειρήνης και του πολέμου για να επηρεάσουν ή να πληροφορήσουν τα ακροατήρια που αποτελούν στόχους. Χωρίζονται στις στρατηγικές ΨΕΠ, που χειρίζονται διεθνείς πληροφορίες για να επηρεάσουν συμπεριφορές, αντιλήψεις και πεποιθήσεις ξένων χωρών προς όφελος της φίλιας πολιτικής.

Τα προγράμματα των παραπάνω ΨΕΠ σχεδιάζονται εκτός του στρατιωτικού χώρου αλλά ενδέχεται να χρησιμοποιούνται στρατιωτικά μέσα για τη διάδοσή τους. Οι επιχειρησιακές ΨΕΠ, διεξάγονται επ’  ωφελεία του επιχειρησιακού και συνήθως του ανώτατου στρατιωτικού διοικητή. Οι τακτικές ΨΕΠ διεξάγονται σε συγκεκριμένη περιοχή επ’ ωφελεία του διοικητή που είναι υπεύθυνος για την εκτέλεσή τους, στη περιοχή ευθύνης του.

Οι μονάδες που έχουν εξειδίκευση στις ΨΕΠ υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις με τους παρακάτω τρόπους:  

Ø    συμβουλεύουν τον υποστηριζόμενο διοικητή για τους περιορισμούς που επιβάλλουν τη μη προσβολή συγκεκριμένων στόχων, όπως, για παράδειγμα, ενός νοσοκομείου, μιας ιστορικής περιοχής, ενός χώρου όπου βρίσκονται άμαχοι, μιας στρατιωτικής μονάδας που η προσβολή της θα αποκαλύψει τα φίλια επιχειρησιακά σχέδια κ.λπ.

Ø    επηρεάζουν τους ξένους πληθυσμούς με τη διασπορά συγκεκριμένων πληροφοριών, ώστε να τους αδρανοποιήσουν ή να τους δημιουργήσουν φιλική διάθεση.

Ø    παρέχουν δημόσια πληροφόρηση σε ξένους πληθυσμούς ώστε να υποστηριχτούν ανθρωπιστικές επιχειρήσεις, επιχειρήσεις ανακούφισης από καταστροφές ή και η αποκατάσταση της τάξης.

Ø    αντιμετωπίζουν την εχθρική προπαγάνδα και παραπληροφόρηση, για να επιτρέψουν τις φίλιες ενέργειες, ενώ εμποδίζουν την πόλωση της κοινής γνώμης. Οι μονάδες ΨΕΠ είναι οι μόνες δυνάμεις που έχουν το δικαίωμα να επηρεάσουν ξένα ακροατήρια. Βέβαια, δεν ενεργούν από μόνες τους. Υπάρχει συνεχής και συγκεντρωτικός έλεγχος των προϊόντων από κυβερνητικά και υψηλά ιστάμενα στρατιωτικά κλιμάκια, ειδικά όταν τα προϊόντα των ΨΕΠ περιλαμβάνουν ευαίσθητες πολιτικά πληροφορίες, οπότε και απαιτείται ειδική έγκριση.

Οι βασικές αρχές των Ψυχολογικών Επιχειρήσεων

Βασική αρχή στις ΨΕΠ είναι να κυριαρχεί η λογική στη φίλια σχεδίαση, γιατί αλλιώς δεν μπορεί να προσβληθεί ο στόχος, που είναι το μυαλό και τα κέντρα λήψης αποφάσεων του αντιπάλου. Τα παρακάτω θεωρούνται οι βάσεις της σχεδίασης:

- Ο κύριος αντικειμενικός σκοπός της επιχείρησης πρέπει να είναι ξεκάθαρος: για παράδειγμα δεν μπορούν να σχεδιαστούν σωστά οι ΨΕΠ αν προσβάλλονται σύνολα ανθρώπων που δεν λαμβάνουν σημαντικές αποφάσεις και όχι οι ηγέτες που λαμβάνουν τις κρίσιμες αποφάσεις.

Ø   Τα σχέδια θα πρέπει να εγκρίνονται έγκαιρα, μαζί με την αρχική σχεδίαση των τακτικών επιχειρήσεων, για να προετοιμάζονται τα μέσα και το υλικό που θα διανεμηθεί. Υπόψη ότι το υλικό πολλές φορές απαιτεί την συνεργασία πολυπληθούς επιτελείου από ψυχολόγους, πολιτικούς αναλυτές, στρατιωτικούς κ.α.

Ø   Τα θέματα, οι δραστηριότητες που θα προβληθούν και οι συμβολισμοί που θα χρησιμοποιηθούν πρέπει να βασίζονται σε λεπτομερή ανάλυση των φίλιων στόχων και δυνατοτήτων ΨΕΠ αλλά και των αντίστοιχων του εχθρού. Για να είναι αποτελεσματικές οι ψυχολογικές επιχειρήσεις θα πρέπει να μη μπορέσει ο εχθρός να τις αντιμετωπίσει άμεσα και αποτελεσματικά.

Ø   Η επίδραση στις στρατιωτικές επιχειρήσεις θα πρέπει να εκτιμηθεί ώστε να αποφευχθούν αρνητικές επιπτώσεις και να επιτευχθούν θετικά αποτελέσματα. Οι διάφορες μορφές επιχειρήσεων θα πρέπει να αλληλοσυμπληρώνονται και όχι να είναι ανταγωνιστικές: για παράδειγμα, εξυπηρετεί μια επιθετική ενέργεια σε εχθρική μονάδα στη οποία ρίφθηκαν προκηρύξεις που καλούν σε παράδοση και της οποίας έχει κλονιστεί το ηθικό.

Ø   Η προσεκτική επιλογή των Μ.Μ.Ε. (μέσων μαζικής ενημέρωσης), ώστε η χρήση τους να επιφέρει τα καλύτερα αποτελέσματα, και ταυτόχρονα να αποφευχθούν ανεπιθύμητες αντιδράσεις: για παράδειγμα, η χρήση ενός τηλεοπτικού σταθμού που έως τώρα μετέδιδε μόνο δυτικά κινηματογραφικά έργα, για μετάδοση πολιτικού προγράμματος σε μουσουλμανικό ακροατήριο, θα επιφέρει το αντίθετο από το επιθυμητό αποτέλεσμα.

Ø   Ο συγχρονισμός με το γενικότερο περιβάλλον των επιχειρήσεων. Αν μεταδοθούν προγράμματα ΨΕΠ εκτός χρόνου δεν θα έχουν αποτέλεσμα. Επίσης αν μεταδοθούν πρόωρα, μπορεί να αποκαλύψουν τα φίλια σχέδια επιχειρήσεων.

Ø   Συνεχής μέτρηση της αποτελεσματικότητας των ΨΕΠ. Όποτε αυτό είναι εφικτό, θα πρέπει να αξιολογείται η αποτελεσματικότητα ώστε να κριθεί αν θα πρέπει να συνεχίζει να εφαρμόζεται, να διακοπεί ή να μεταβληθεί το σχέδιο των ψυχολογικών επιχειρήσεων ώστε να προσαρμοστεί στις ανάγκες προσβολής του στόχου. Επίσης επιδιώκεται να μετρηθεί ο βαθμός μείωσης του εχθρικού δυναμικού ώστε ο στόχος να προσβληθεί με πραγματικά πυρά. Για παράδειγμα, ο χρόνος μιας επίθεσης μπορεί να εξαρτηθεί από το πόσο έχει μειωθεί το ηθικό σε μια εχθρική μονάδα.

Η σχέση των ΨΕΠ με τις Πληροφορίες

Η διεξαγωγή των ΨΕΠ απαιτεί επαρκείς πληροφορίες για το είδος του στόχου, την τοποθεσία, τα τρωτά σημεία του εχθρού, τις δυνατότητες προσέγγισης και την πολιτική, οικονομική, κοινωνική, πολιτισμική, θρησκευτική και ιστορική κατάσταση της περιοχής διεξαγωγής των επιχειρήσεων. Επίσης το σύστημα πληροφοριών υποστηρίζει την αναγνώριση και ανάλυση της αντίπαλης προπαγάνδας στα πλαίσια των ΨΕΠ.

Η συλλογή πληροφοριών γίνεται από όλες τις διαθέσιμες πηγές, αφού πρώτα αυτές αξιολογηθούν για το βαθμό αξιοπιστίας τους.

Το σύστημα αντι-πληροφοριών (Counterintelligence) και συλλογής μέσω ανθρώπινων πηγών (HUMINT) προστατεύει από τις ξένες υπηρεσίες πληροφοριών και από τη δράση των πρακτόρων που διανέμουν προϊόντα εχθρικών ΨΕΠ.

Η σχέση των ΨΕΠ με τα Μ.Μ.Ε.

Τα Μ.Μ.Ε. έχουν ως στόχο την ενημέρωση του κοινού και δεν είναι συνδεδεμένα με τις αποστολές των ΨΕΠ. Παρ’ όλα αυτά οι τελευταίες οδηγίες του υπουργού Άμυνας των ΗΠΑ Ντόναλντ Ράμσφελντ δίνουν στις αμερικανικές ένοπλες δυνάμεις τη δυνατότητα διεξαγωγής ψυχολογικών επιχειρήσεων με πληροφορίες που θα μεταδοθούν με οποιονδήποτε τρόπο, άρα και μέσω των Μ.Μ.Ε., αρκεί αυτές να μην απευθύνονται στον αμερικανικό λαό.

Με απλά λόγια ραδιοφωνικοί ή τηλεοπτικοί σταθμοί που είναι εγκατεστημένοι σε περιοχές όπως το Ιράκ μπορούν να μεταδίδουν μηνύματα προπαγάνδας με ψευδή στοιχεία ή στα πλαίσια πολιτικο-στρατιωτικών ψυχολογικών επιχειρήσεων. Βέβαια ακόμη και στη περίπτωση της «αθώας» διεξαγωγής ΨΕΠ, οι πληροφορίες που διαδίδονται από τα μέσα ΨΕΠ δεν έρχονται σε αντίθεση με τα προγράμματα των επίσημων Μ.Μ.Ε.

Είναι γενικά παραδεκτό (για να μην είμαστε αφελείς) ότι δεν υπάρχει κρατικός μηχανισμός σε καμία χώρα του κόσμου και ανεξάρτητα από το πολίτευμά της, που σε περίοδο κρίσης ή πολέμου, ακόμη και αν υπάρχουν μικρές δυνατότητες συντονισμού, που να μην προσπαθεί να κατευθύνει και να συντονίσει τα κρατικά αλλά και τα ιδιωτικά ραδιόφωνα και τηλεοράσεις, που βασικά ασχολούνται με ειδησεογραφία, με τα γενικότερα σχέδια ΨΕΠ, που αφορούν σε πολιτικούς και στρατιωτικούς σχεδιασμούς.

Η σχέση των ΨΕΠ με τα σχέδια παραπλάνησης

Οι ψυχολογικές επιχειρήσεις κανονικά κατευθύνονται σε στόχους μαζικούς, επιτελεία ή και μη στρατιωτικές ομάδες, οι οποίες όμως επηρεάζουν τις στρατιωτικές και πολιτικές αποφάσεις και τις αναλύσεις των υπηρεσιών πληροφοριών, ενώ η Παραπλάνηση στοχεύει στον επηρεασμό και αποπροσανατολισμό ατόμων που λαμβάνουν συγκεκριμένες αποφάσεις σε επιχειρησιακό ή τακτικό επίπεδο.

Οι ΨΕΠ μπορούν να μεγεθύνουν και να ενισχύσουν τα αποτελέσματα της Παραπλάνησης μέσω της διάδοσης πραγματικών πληροφοριών. Για παράδειγμα, στη διάρκεια του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου έγινε προσπάθεια να πειστούν οι Γερμανοί ότι η απόβαση θα γινόταν στην Ελλάδα.

Αυτό επιδιώχθηκε με τη διασπορά ψευδών πληροφοριών αλλά και με άλλες κινήσεις, όπως ήταν η δημιουργία ορεινών αεροδρομίων και οι ανατινάξεις. Οι μονάδες ΨΕΠ σχεδιάζουν και εκτελούν και επιχειρήσεις αντι-προπαγάνδας, οι οποίες υποστηρίζουν τις επιχειρήσεις παραπλάνησης.

Αντι-προπαγάνδα είναι οι δραστηριότητες ΨΕΠ που εντοπίζουν την εχθρική προπαγάνδα, συμβάλλουν στην εγρήγορση των φίλιων δυνάμεων και αποκαλύπτουν τις εχθρικές προσπάθειες για επηρεασμό των φίλιων πληθυσμών και στρατευμάτων.

Η σχέση των ΨΕΠ με τις Επιχειρήσεις Πληροφοριών (Information Operations-IOs)

Στη διάρκεια της ειρήνης, οι επιχειρήσεις Πληροφοριών υποστηρίζουν τους εθνικούς αντικειμενικούς σκοπούς. Σε περίοδο κρίσης, οι ίδιες επιχειρήσεις προσπαθούν να αποτρέψουν την επέκταση της κρίσης.

Σε περίοδο πολέμου, υποστηρίζουν τις στρατιωτικές προσπάθειες για φυσική ή ψυχολογική εξόντωση του αντιπάλου. Οι επιχειρήσεις αυτές είναι το «καπέλο», το οποίο στηρίζουν οι ΨΕΠ, η στρατιωτική παραπλάνηση, ο ηλεκτρονικός πόλεμος και οι επιχειρήσεις ασφαλείας.

Για το σκοπό αυτό υπάρχει στα μεγάλα επιτελεία ειδικό όργανο που αποτελείται από αντιπροσώπους και ειδικούς των παραπάνω επιχειρήσεων, οι οποίοι συνεργάζονται στα πλαίσια σχεδιασμού επιχειρήσεων Πληροφοριών.

Ειδικά οι ΨΕΠ, στα πλαίσια των IOs, εκτελούν τα παρακάτω:

Ø     Επιτίθενται στη αξιοπιστία του αντιπάλου.

Ø     Προσπαθούν να πείσουν τις εχθρικές δυνάμεις να παραδοθούν.

Ø     Αντιμετωπίζουν την εχθρική προπαγάνδα.

Ø     Μειώνουν την προσπάθεια του εχθρού να ενισχύσει τις ενέργειές του με δικές του ΨΕΠ.

Τα σύγχρονα μέσα στη διεξαγωγή ΨΕΠ

Στη διάρκεια του πρώτου πολέμου του Κόλπου (επιχείρηση «Desert Shield»/«Desert Storm») ρίχτηκαν εκατομμύρια προκηρύξεων, που καλούσαν τους Ιρακινούς να παραδοθούν ή να μείνουν μακριά από το υλικό τους γιατί θα βομβαρδιζόταν.

Οι περισσότερες ρίχτηκαν από αεροσκάφη MC-130 Combat Talon. Ακόμη και μαχητικά F-16 Fighting Falcon και Α-6 Intruder έριξαν προκηρύξεις από κοντέινερ Μk-129. Ελικόπτερα UH-1N του Σώματος των Πεζοναυτών (US Marine Corps) χρησιμοποίησαν μεγάφωνα με τα οποία Αραβόφωνοι καλούσαν τους Ιρακινούς να παραδοθούν, κατά μήκος των συνόρων με το Κουβέιτ.

Μια προκήρυξη απεικόνιζε ένα τέμενος και ένα σχολείο, στις αυλές των οποίων υπήρχαν άρματα και πυροβόλα, για να δείξει ότι ο Σαντάμ δεν σεβόταν τη θρησκεία και τα παιδιά. Επίσης χρησιμοποιήθηκαν ειδικές βόμβες των 15.000 λιβρών, με προκηρύξεις που ρίχνονταν από στρατηγικά βομβαρδιστικά Β-52 Stratofortress.

Το 2001, με την έναρξη των επιχειρήσεων στο Αφγανιστάν στο πλαίσιο του διεθνούς «πολέμου κατά της τρομοκρατίας» που άρχισε μετά τις επιθέσεις του Σεπτεμβρίου του 2001 στο έδαφος των ΗΠΑ, χρησιμοποιήθηκαν έξι αεροσκάφη EC-130E Commando Solo για μετάδοση ραδιοφωνικών προγραμμάτων. Παράλληλα, σε όλη τη χώρα ρίχτηκαν ραδιόφωνα με συχνότητες στις αντίστοιχες εκπομπής των παραπάνω αεροσκαφών.

Επίσης έγιναν από τις πρώτες ημέρες ρίψεις βομβών με προκηρύξεις μαζί με τις ρίψεις κανονικών βομβών. Λόγω του μεγάλου αριθμού αναλφάβητων, οι προκηρύξεις είχαν λίγες λέξεις και περισσότερα σκίτσα και φωτογραφίες ώστε να οπτικοποιούν το μήνυμα και να επιτυγχάνουν τη μέγιστη δυνατή διείσδυσή του στον τοπικό πληθυσμό.  

Η οργάνωση των μονάδων ΨΕΠ

Στον Αμερικανικό στρατό υπάρχει μια αερομεταφερόμενη μονάδα ψυχολογικών επιχειρήσεων (4th Psychological Operations Group: 4ο Συγκρότημα Ψυχολογικών Επιχειρήσεων), αλλά σε κάθε επίπεδο, από τάγμα μέχρι σώμα στρατού, υπάρχουν ειδικοί, που βοηθούν στη διεξαγωγή των ΨΕΠ. Η δομή φαίνεται σε συνημμένο διάγραμμα. Αναλυτικά:

Ø     Μονάδα επιπέδου τάγματος.  Διαθέτει ομάδα ΨΕΠ, που αποτελείται από τρεις υπαξιωματικούς υπό το γραφείο επιχειρήσεων της μονάδας (3ο Γραφείο).

Ø     Σχηματισμός επιπέδου ταξιαρχίας. Διαθέτει τρεις ομάδες ΨΕΠ και τέσσερις υπαξιωματικούς υπό το γραφείο επιχειρήσεων της ταξιαρχίας (3ο Επιτελικό Γραφείο).

         

Ø     Σχηματισμός επιπέδου μεραρχίας. Διαθέτει 12 ομάδες ΨΕΠ, και πέντε έως επτά υπαξιωματικούς στο επιτελείο της.

Ø     Σχηματισμός επιπέδου σώματος στρατού. Διαθέτει 15 υπαξιωματικούς στο επιτελείο του. Είναι το υψηλότερο επίπεδο διεξαγωγής τακτικών ψυχολογικών επιχειρήσεων.

Οι ομάδες ΨΕΠ, σε επίπεδο τάγματος και ταξιαρχίας, διανέμουν τυπωμένο υλικό (προκηρύξεις, αφίσες), στέλνουν μεγαφωνικές συσκευές και εκτιμούν την αποτελεσματικότητα των φίλιων αλλά και των εχθρικών ΨΕΠ.

Κατά τη διάρκεια πολεμικών επιχειρήσεων, οι μεγαφωνικές συσκευές είναι τα μόνα μέσα που μπορούν να μιλήσουν άμεσα στον αντίπαλο και γι’ αυτό σε επίπεδο σώματος στρατού και κάτω τα μεγάφωνα εξακολουθούν να αποτελούν το κύριο μέσο διεξαγωγής ΨΕΠ.

ΠΗΓΗ: PRONEWS

---

ΔΕΙΤΕ ΕΠΙΣΗΣ:

Ψυχολογικές επιχειρήσεις:  Ο άγνωστος πόλεμος κατά της Ελλάδας